Kto wybierał imiona naszych przodków.

Tak na gorąco bez zastanowienia powiemy, tak jak najbardziej to rodzice dziecka decydowali o imieniu dziecka w XIX wieku. Ale czy tak było naprawdę? Od genealogów a zwłaszcza osób opracowujących indeksy do ksiąg metrykalnych usłyszymy nie jedną historię o tym, iż w nie jednej parafii wszystkie dziewczynki dostawały imię Marianna a chłopcy imię Jan w określonym przedziale czasowym co może świadczyć o tym, iż rodzice jedynie asystowali w pewnym sensie przy wyborze imion dla swoich dzieci. Więc kto tak naprawdę wybierał imiona dzieciom naszych przodków?

W maju na spotkaniu Świętogenu wysłuchałem referatu Pani Janiny Hyb która jest autorką indeksów do ksiąg metrykalnych z parafii Strawczyn. Pani Janina dostrzegła, że w pewnym okresie w XIX wieku w księgach metrykalnych pojawiły się dość nietuzinkowe imiona nadawane dzieciom w parafii w Strawczynie. Przy dokładniejszej analizie okazało się, że ten czas nadawania nietuzinkowych imion w parafii Strawczynie przypada na lata 1836-1868. Jest to czas, kiedy funkcję proboszcza a zarazem urzędnika stanu cywilnego pełnił ksiądz Michał Tomaszewski.

Przyznam się, że część tych imion znam jedynie z kalendarza, praktycznie w innych okolicznościach ich nigdy nie słyszałem (zapewne każdy będzie miał inne doświadczenia w tym zakresie). Zapewne o tych imionach również nie słyszeli nasi przodkowe z parafii w Strawczynie a jednak ich dzieci noszą te rzadkie jak na owe i nasze współczesne czasy imiona. Wymienię kilka Fulgenty, Cyrian, Blandyna, Benigna, Pryska, Soter, Koleta, Rubikunda (pełny zakres imion znajduje się na stronie Świętogenu w zakładce Genehistorie). W tym przypadku wygląda na to, iż imiona wybierał proboszcz zestawiając mniej lub bardziej zbieżnie dzień narodzin dziecka z kalendarzem w którym umieszczone były imiona świętych i błogosławionych. Co z pozostałymi dziećmi noszącymi bardziej pospolite imiona jak Wojciech, Anna, Piotr czy Aniela?. Było dokładnie tak samo. To proboszcz wybierał, sugerował imiona dla dzieci (zestawiał mniej lub bardziej zbieżnie dzień narodzin dziecka ze świętym lub błogosławionym z kalendarza) a rodzice jedynie asystowali przy wyborze. Oczywiście być może ta sytuacja w Strawczynie jest jakiegoś rodzaju wyjątkiem od reguły lub być może potwierdza regułę.

W dzisiejszych czasach kiedy wszyscy umiemy czytać i pisać bardzo często wybieramy nietuzinkowe imiona dla naszych dzieci chcąc podkreślić ich wyjątkowość. Natomiast w XIX wieku kiedy znaczna część osób nie umiała czytać i pisać nie znała tych nietuzinkowych imionach które wymieniłem, a jednak ich dzieci noszą takie imiona. Ciekawe czy Stefan Żeromski który urodził się w Strawczynie w roku 1864 zawdzięcza imię ówczesnemu proboszczowi czy swoim rodzicom.

Oczywiście zapewne temat jest bardziej skomplikowany, pomijam kompletnie status społeczny w tym temacie jak również różne zależności pomiędzy imionami np. dziadków i wnuków (chrzestnych) mające znamiona dziedziczności i świadomego wyboru, czy wyznanie religijne czy zabór.

Wieś Czajęczyce obecnie w gminie Proszowice kiedyś w gminie Nagorzany.

Prowadziłem kwerendę w kierunku odszukania informacji dokumentów o konkretnej rodzinie której najstarsze znane pokolenie wywodziło się z miejscowości Czajęczyce. Z powodu, iż księgi metrykalne znajdujące się w zbiorach kieleckich archiwów nie obejmują ostatnich 30 lat XIX wieku i pierwszych 30 lat XX wieku, a dostęp do ksiąg znajdujących się w kancelarii parafialnej właściwej parafii jest utrudniony, nie pozostało mi nic innego jak przyjrzeć się dokładnie innym poza metrykalnym źródłom.

Znalazłem w Archiwum Państwowym w Kielcach sygnaturę która w samej nazwie była dla mnie interesująca. Z podobnymi sygnaturami miałem już do czynienia w innych archiwach, z tym że podobne zbiory bardzo często są uporządkowane chronologicznie oraz zawierają szereg różnych innych dokumentów mniej lub bardziej istotnych dla nas (wezwania, oświadczenia, podania, różne zestawienia, korespondencję z innymi gminami, rachunki, wezwania do zapłaty, prośby ). Jeżeli nasz przodek składał odpis aktu urodzenia w styczniu a potem w grudniu odpis aktu ślubu to oba dokumenty jeżeli dotrwały do naszych czasów będą w skrajnie dwóch różnych miejscach w jednej teczce, poszycie, sygnaturze.

Zbiór w serwisie szukajwarchiwach nie ma określonego przedziału czasowego. Zamówiłem interesujące mnie sygnatury. Okazało się, że zbiór składa się z kopert specjalnie do tego celu wydrukowanych i opisanych. Mógłbym powiedzieć, że zbiór wygląda profesjonalnie pod kątem uporządkowania i przechowywania. Ówcześni urzędnicy naprawdę się do tego przyłożyli .Na kopercie naniesiony jest w lewym górnym roku numer domu, w prawym górnym roku numer mieszkania, naniesione jest imię i nazwisko głównego gospodarza lub gospodarzy oraz na samym dole na każdej kopercie napisano nazwę wsi w moim przypadku to wieś Czajęczyce.

Sama koperta nadrukowaną ma informację cytuje „Dokumenty metrykalne i inne do rejestru mieszkańców”. Faktycznie w kopertach (przejrzałem wszystkie) znajdują się odpisy dokumentów metrykalnych specjalnie przygotowanych na potrzeby prowadzonego rejestru mieszkańców wsi Czajęczyce. Były koperty puste (chyba jedna) pozostałe zawierały w sobie od 2-15 odpisów metrykalnych w przypadku rodziny która mnie interesowała znalazłem wszystko co potrzebowałem. Najstarszy dokument, najstarszy odpis jaki znalazłem w kopercie został wystawiony w roku 1865 było to świadectwo urodzenia (1863) wystawione przez ówczesnego Urzędnika Stanu Cywilnego w Żębocinie , sam dokument został również potwierdzony przez ówczesnego Wójta Gminy Kowala. Odpisy były wydawane na specjalnych drukach które miały naniesioną informację cytuję „do ksiąg ludności”, „wydano celem przedstawienia gminie do użytku rejestru mieszkańców”, „для рекрутскаго набора и книг народонаселения”

Podobne koperty widziałem w aktach miasta Buska Zdroju choć wydaje mi się że były bardziej ubogie w odpisy dokumentów metrykalnych w sensie ilościowym niż te gromadzone dla mieszkańców wsi Czajęczyce.

Tag Archives: szukaj przodka

Imiona naszych przodków

Kto wybierał imiona naszych przodków.

Dokumenty metrykalne do rejestru mieszkańców wsi Czajęczyce.